Tiyatro, Amatörlük, Telif Hakları

Doğrusu, telif hakları, üzerine fazlaca okuduğum ve kafa yorduğum bir mesele değil (genel olarak kültüre, sanata dair her şey gibi), o sebeple bir kanaat oluşturmakta zorlanıyorum ama amatör tiyatro topluluklarının Brecht oynamak için ödemeleri gereken telif hakkına dair kampanyalarında bana feci şekilde batan şeyler olduğu için bir yorum (daha doğrusu eleştiri) yazmıştım. Benim yorumu yazdığım ilk bildirileri şuydu: http://amatortiyatrolartelifitartisiyor.blogspot.fr/2012/12/amator-tiyatrolardan-telif-sorununa.html

ONK Ajans'ın açıklamasını ve Alman yayınevinin yaklaşımını okuduğumda, temsil başı istedikleri 150 Avro bana gayet fahiş geldi. Ama sorun şu ki, amatör tiyatro yapan arkadaşlar olayın bu kısmıyla hiç ilgilenmiyorlar, ilk bildiride, Alman yayınevinin ne istediğini tamamen yok saymışlardı zaten. Daha sonra, belli ki benim eleştirileri de dikkate alarak kinci bir bildiri kaleme almışlar. Yeni metin de sitelerinde, ama yaklaşımlarında, daha doğrusu, benim pek de meşru bulmadığım taleplerinde değişiklik yok.

Sanat ürünlerinden beklentisi kalite olan bir sanat tüketicisi olarak amatör/kâr amaçlı ayrımı beni rahatsız ediyor. Tiyatro geleneğinde nereye oturur bu "amatör tiyatro" denen şey, bu kadar kaçınılmaz mıdır, bilmiyorum. En nihayetinde, kendi hayatını idame ettirmesi gereken sanatçının yaptığı işten para kazanması acaip bir şey değil. Dolayısıyla, eğer bir hareket olacaksa, bütün tiyatro dünyası adına yapılmalı diye düşünüyorum. Neyse uzatmayayım, aynı şeyleri de tekrar etmeyeyim. Amacım, 17 Aralık'ta yazdığım yorumu buraya almaktı, o kadar:

« Bildiriniz tamamen Onk Ajans’a yönelik kaleme alınmış, halbuki talebi yapan Onk Ajans değil, Brecht'in yayın haklarını elinde bulunduran Alman kuruluş. Belli ki sadece Türkiye'de değil, dünyanın neresinde olursa olsun, ve karşılarındaki her kim olursa olsun aynı şartlara tabi tutuyorlar. Onk Ajans’ın bunu görmezden gelmek gibi bir hakkı yok. Hal böyleyken, metninizde ücreti talep edenin Onk Ajans olduğunu vurgulamanız hem haksız hem de yersiz değil mi?

Kanaatimce « kanun bizden yana » perspektifinizde de iki sorun var : 1/ Bahsettiğiniz kanun maddesi « eğitim amaçlı » diyor. Amatör tiyatrolar eğitim amaçlı tiyatro mu yaparlar ? Bu, gıcıklık olsun diye sorulmuş bir soru değil, önemli bir nokta. Kendi adıma, eğitilmek için tiyatroya gitmem, buna ihtiyacım yok. Üniversite tiyatrolarının, kalıcı bir tiyatro kültürünün yerleşebildiği, iyi tiyatro yapılan yerler olduğu düşüncesiyle giderim. Ama siz halkı eğitmek için tiyatro yapıyorsanız, teşekkürler, almayayım!

2/ Pratik bir mesele : « Amatör tiyatroların telif hakkından muaf tutulması » talebiniz kime yönelik ? Telifi isteyen Alman bir kuruluş. Sadece Türkiye’de yapılan bir hareketin temelinde ne tür bir talep olabilir ki ? Sadece Türk amatör grupları mı muaf tutacaklar ? (Bu bir soru, cevabını alabilmeyi umuyorum)

Neo liberal dünya, Brecht’in sosyalistliğine yakışmayan haller, vs vs., eyvallah. Bunların hepsi tartışılacak meseleler. Ama sizin mücadeleniz de, o neo-liberal zamanların, her bireyin veya grubun kendi çıkarını, kendi doğrularını savunup büyük resmi görmezden gelmesi felsefesine uygun. Zirâ, telif haklarına karşı toptan bir mücadele vermiyor, Brecht’ten telif hakkı istenmesini tartışıp ilke olarak reddetmiyorsunuz, “bizce amatör tiyatrolar bundan muaf olmalı” diye bağlıyorsunuz. Peki telif hakkı ödemediğiniz eserleri sahnelediğinizde seyircilerden para istememeyi de taahhüt ediyor musunuz ? O mümkün değilse, bu haksız rekabet olmaz mı ? Binbir zorlukla tiyatro yapan ve o telifi çatır çatır ödeyen küçük, bağımsız özel tiyatrolara haksızlık olmaz mı ? »