Direnen Türkiye'ye Sol bir Eleştiri

Günlerdir niyet ediyorum ama kâh ilk harfi koyamıyorum; kâh başlayıp bırakıyorum... Her seferinde ayrı bir başlangıç noktasıyla en az dört yazı döndü kafamda. “Fazla titizlenmeyeceğim, nasıl geliyorsa öyle çıksın”, dedim, ama olmadı. Bunu dün Luksembourg Parkı'nda yazdım. Öyle dan diye giriyor. Girişsiz yazı. Yazılmış olmak için yazılmış yazı. Yazılmazsa sahibini yiyor çünkü o fikirler. İyi bir başlangıç değil. Hadi gir konuya.

Gezi Parkı, park olarak kalmalı elbette. Zaten metrekarebaşı beton oranı son derece yüksek olan bir kentin (bunun bir ölçüsü vardır elbet, bilmiyorum ama gözümüz görüyor işte) kalbinden artık tek bir ağacın dahi sökülmesi kabul edilemez çünkü; hele de Türkiye’de vahşi kapitalizmin sembolü haline gelen bir AVM’ye veya sanki militer semboller dört yanımızda değilmiş gibi bir kışlaya dönüştürülmek için... Ve, ülkenin tarihinin gördüğü en önemli halk hareketlerinden birinin sembolü ve tetikleyicisi olduğu için. Hatta ve hatta, bu direnişin izleri silinemeyeceğine göre, kazınmalı oraya.

Ama sonra bir sonraki konu maddesine geçilmeli. Yani böyle toptan, genel bir hükümet (hatta hükümet de değil, adam, bir tek adam) karşıtlığından değil, toplumun en önemli meselelerine dair önlemlerden bahsediyorum. İçkiye, yaşam tarzına, kaybetmek istemediğimiz özgürlüklere de geliriz. Derdim başka şimdi.

Önce en kötü durumda olanlara bakmak istiyorum ben. En çok acı çekenlere. En çok eziyet çekenlere, zulüm görenlere. Dar gelirli veya belirsiz gelirlilerden bahsediyorum. Başka hiçbir çareleri olmadığı için boğazlarına kadar batmış oldukları kredi kartı bataklığından çıkamayan, emeklerinin ne kadar para ettiği ortada olduğu için; toplumsal çevreleri de kendilerine benzer durumda olduğu için çıkma şansı da olmayanlardan.

Onların bir şekilde rahatlatılmasını düşünsek mesela? Ki bunun için, benim kafamda bir kaynak bile var: 2001 krizinin haksız kazançları. Madem ki devrimci fikirler havada uçuşuyor, madem ki radikallik o kadar da hayal değil, neden 2001 krizinde bir kaç saat içinde servetini ikiye katlayanların kim olduklarını ortaya çıkartıp, iktidar odaklarında bulunmaları sebebiyle minik kuşlardan aldıkları haberler sayesinde haksız bir şekilde o servetlerini tatlı tatlı iade etmelerini rica etmiyoruz mesela? "Devrimci" banka çalışanları ve bürokratlar sızdıramazlar mı acaba içeriden o gizliliği kutsal bilgileri? Hatta bu türden daha pek çok haksız kazancı ifşa etsek? Ben biliyorum mesela bir tane. Artık o bilgiye ulaşabilecek konumda olmasam da, gözümle gördüm. Ama yerini biliyorum.

Sonracığıma, bankaların, hangi gelir gruplarının üzerinden ne kadar para kazandığını araştırıp, garibanları “kanırtan” bankaları boykot etmeye ne dersiniz mesela? (Böylesi bir banka boykotunun ilk defa olarak, bir bankanın kendisini değil de, aynı zamanda, habercilik görevini yerine getirmeyen bir haber kanalının patronu da olan patronunu cezalandırmak üzere boykota maruz kalması düşündürücü değil mi?)

Bu türden talepler var mı gezi direnişinde? Veya, en alttakilerin hayatlarını iyileştirmeye, eşitsizlikleri düzeltmeye yönelik bir potansiyel var mı? İyi düşünün. Yok. Varsa da çok cılız.

Çünkü, her şeyden önce, Ahmet Çiğdem’in kullandığı o güzel kavramla “mülklülerin isyanı” bu. En altta olmanın, yoksul olmanın ne demek olduğunu bilmeyenlerin. Hiç bilmemiş, büyük ihtimalle de hiç bilmeyecek olanların. İçkiyi nerede içeceği, şortunun boyu, metroda öpüşülmesine tahammül edemeyen belediye görevlilerinin varlığı gibi şeyleri ülkenin en kritik meseleleri olarak görmeye mecali olanların. Piyasa değerleri 15.000 Amerikan Doları tutarındaki kişi başı yıllık millî gelirin, yani ülke ortalamasının üzerinde olanaların. ODTÜ’de, GSÜ’de okumuşların. Seçkinlerin. Krem dö la krem değilse de kremin. (Krem dö la kremin ciddi kesimi, yeniler değil, eskiler, evde alkışlıyorlar direnişi) Halkın plaja doluşmasından rahatsızlık duyan vatandaşın dersem çok mu ileri gitmiş olurum?

Herkes kendi dersini çıkaracak, yüzlerce analiz yapılacak, tarihe geçecek elbette ama benim şu an çıkarttığım en önemli ders, mülkün sadece maddî olmadığını gözümüze sokması. Maddî mülkün (ekonomik sermaye) uzun vadede kazandırdığı manevî mülkün (kültürel sermaye) toplumsal mekanda, toplumsal ve siyasi mücadelede ne derece önemli olduğunu son derece açık bir şekilde ortaya koyması.

Direnişe, benimkiyle hiç ilgisi olmayan bir saikle muhalefet eden Ayda Erbal’ın aklına geldiği gibi, Fransa’da isyan eden gençler the New York Times’a ilan vermemişlerdi. O parayı toplayıp o ilanı verecek güçleri, yani ekonomik sermayeleri yoktu. Ama aynı zamanda, böyle bir halkla ilişkiler çalışmasını akla getirecek kültürel sermayeden de yoksundular (Hem akla getirseler, tahminen bir teki bile bunu İngilizce kaleme alamazdı). Yani çifte yoksunluktan muzdaripti onlar, ki ikisi zaten çoğunlukla el ele gider

İsyan ettikleri de oydu zaten ve bunu, o kültürel sermayeye sahip entelijansiyadan çok daha güzel tanımlıyorlardı önlerine mikrofon uzatıldığında. Ama çok nadir uzanıyordu onlara mikrofon. Onların adına konuşanlar vardı çünkü. Konuşmayı onlardan çok daha iyi beceren.

Ve isyanların meşrusu o isyandır bu satırları yazanın gözünde. “Onda ikisi de var, bende neden hiçbiri yok” isyanıdır. Onun anne-babasında da vardı, onda da var benim annem babamda da yoktu, bende de yok...

O isyanı “Mağripli gençlerin başkaldırısı”, ya da “Müslümanlar’a ayrımcılığın geldiği nokta” , son yıllarda iyice  moda hale gelen “haysiyet isyanı”, ya da “ötekileştirilenlerin isyanı” gibi terimlerle konuşa konuşa, “yetti be ekonomik indirgemecilik” diyerek politik alanı etnik-ulusal, cinsiyet ve cinsel kimlik, her türden “özgürlük” mücadeleleriyle; sosyal bilimler alanını da bu konuları merkezine alan araştırmalarla doldura doldura en sonunda bu noktaya gelmek, “gerçekten ezilen kim”, “isyanında haklı olan kim” sorusunu sormayı dahi akla getirmemek kaçınılmazdı elbet.

Gezi direnişiyse ezilenlerin, kültürel ve ekonomik sermayeden kimbilir kaç nesildir yoksun olanların direnişi değil. Gezi direnişi işsizlerin, prekerlerin, hakkı yenenlerin taleplerini taşımıyor. Onların dertlerine dair ne bir talep ne bir çözüm önerisi taşıyor; eşitlik talebi taşımıyor, yeni bir bölüşüm, daha hakkaniyetli bir bölüşüm talebi taşımıyor. O yüzden marka, reklam, halkla ilişkiler kavramları havada uçuşuyor. O mülklüler bütün sermayelerini direnişe vakfediyorlar. Yabancı dil, mizah becerisi, para, kendini ifade yeteneği, sosyal çevre, vb. Bunların hepsi toplumsal kazanımlardır. Hepsi. O toplumsal kazanımlara ulaşma kapasitesi ise, ailenin ekonomik ve kültürel sermayesiyle doğrudan orantılıdır. O ailelerin çok büyük kesimi de “eski rejimin” temsilcisi, inanmış kemalist, orta veya üst orta sınıflar. Herhalde bir sosyolojik araştırma yapacak imkanım olsa, üzerinde çalışacağım konu tam bu, isyancıların güzergâhları meselesi olur

E ne yani, o zaman bu hareket gayrımeşru mu, önemsiz mi? Değil. Olamaz da. Ama bunlar da sahadaki gerçekler. Sınırları. Ve, polisin Taksim’i terk ettiği, yani direnişin ilk etabının kazanıldığı ama hareketin yaygınlaştırıldığı Cumartesi akşamından beri bu harekete şevkle sarılmamı engelliyorlar.

Ayrıca Devlet Bahçeli’yi fazla yumuşak bulan ülkücülerin; İşçi Partililer’in, TGB’lilerin direnişçiler arasındaki varlığından son derece huzursuzum; onların umudu benim umudum nasıl olur, anlamakta zorlanıyorum. AKP’den nefret etmek dışında bir politik bilince sahip olmayan pek çok insanın bir anda devrimci kesilmesinden rahatsızım. Gerek göstericiler gerek polis arasından provakasyonla görevlendirilmiş olan ve kimsenin şüphelenmeyeceği bir veya daha çok ajanın işleri çığırından çıkartmasından korkuyorum. (Bu da komploculuk değil herhalde... Bir MIT görevlisi, Selanik’te Atatürk’ün evini bombalayarak 6-7 Eylül olaylarını tetikledi, hatırlıyoruz değil mi? Maraş katliamının failleri arasındaki bordrolular belgelenmişti, değil mi?) Sokaklarda binlerce kişinin aynı andaki varlığının böyle bir durumda sebebiyet verme ihtimalinden korkuyorum. Yakınen tanıdığım, bütün şeriatçıların kellesini almaya yeminli ülkücü meczubun, Facebook'ta gördüğüm “8 Haziran mahşer günü” tehdidinden korkuyorum. O yüzden “direngazi” de “direnankara” da, bütün direnler bana korkutucu provakasyonlar gibi geliyor. Politik alanın oluşma ve işleyişine dair tek laf etmeyip bütün sorunu bir adamın kibrine bağlayan  o kısayolculuğu tehlikeli buluyorum. Evet, aynen öyle.

Direnmeyin diyorum bu şartlarda. Dönün evlerinize. Oturalım, hep beraber bir sonraki adımı konuşalım sonra. 

Döküldüm iyice, bu kadarını beklemiyordum. Kafasını gözünü yara yara da, bazen yarım yamalak ve sarsakça da olsa kafamdakilerin bir kısmını döktüm işte.